Vaardighedenposters 

In de praktijk merken veel docenten dat leerlingen vaak leren voor de korte termijn, vaak van toets naar toets. Hierdoor blijft kennis minder goed hangen en is de leeropbrengst over langere perioden of schooljaren lager dan die zou kunnen zijn. Een deel van de leerlingen ziet ook niet altijd het belang van huiswerk doen of komt er door drukte niet aan toe. In het beste geval gaan deze leerlingen dan over tot het overschrijven van huiswerk, zonder echt aandacht te besteden aan de leerstof. Daarnaast blijkt uit diverse onderzoeken dat leerlingen vaak kiezen voor leerstrategieën die nauwelijks bijdragen aan diepgaand leren. Uiteraard doen zij dit niet bewust, maar het expliciet aanleren van leerstrategieën komt nog onvoldoende aan bod, waardoor de gereedschapskist van leerlingen niet altijd gevuld is met het juiste gereedschap. In toetsperiodes zorgt dit bij leerlingen voor stress en soms teleurstellende resultaten.

Met deze posters willen wij een visueel hulpmiddel bieden voor zowel docenten als leerlingen om het leerproces zichtbaar en gemakkelijk bespreekbaar te maken, zodat hier in de voorbereiding, tijdens de lessen en tijdens het evalueren naar verwezen kan worden. Bij het maken van deze posters is gebruik gemaakt van onderwijsonderzoek als basis, waarbij de theorie aan leerlingen is voorgelegd om het voor hen in begrijpelijke taal te vertalen. 

Poster 1: overzicht leerstrategieën

Deze eerste poster maakt het leerproces zichtbaar. De onderdelen “plannen en organiseren”, “bijhouden en bijsturen” en “evalueren en reflecteren” worden in andere posters. Bij elk van deze posters wordt er ingegaan op de vragen “Wat is het?”, “waarom is het belangrijk?” en “hoe kan je dit doen?”.

 Er is bewust geen rechte lijn van begin naar eind, maar het laat zien dat er gedurende een periode ook bijgestuurd kan of moet worden en dat er achteraf vooral ook tijd genomen moet worden om stil te staan en te evalueren. Vaak wordt in de hectiek van de praktijk snel overgegaan tot het volgende doel door zowel docenten als leerlingen, zonder goed te evalueren of de juiste middelen zijn ingezet of pas laat tot te ontdekking komen dat er een heldere planning ontbrak. 

Poster 2: Plannen en organiseren

Plannen en organiseren zijn vaardigheden waar vaak over wordt gesproken en aandacht aan wordt besteed. Deze vaardigheden vormen een belangrijke basis voor zelfstandig leren, omdat leerlingen hiermee overzicht creëren, prioriteiten leren stellen en hun leerproces beter kunnen sturen. Toch blijkt in de praktijk dat leerlingen hier nog veel moeite mee hebben. Om leerlingen bewust te maken van de voordelen van plannen en organiseren zijn op deze poster de voordelen duidelijk gemaakt samen met een concrete suggesties. Zo kunnen heldere doelen gesteld worden waarop later gereflecteerd kan worden.

Poster 3: Bijhouden en bijsturen

Gedurende een periode, of dit nu jaren of weken zijn of binnen een les is, is het belangrijk om na te gaan waar je als leerling staat. Binnen de lessen weten leerlingen vaak wat ze moeten doen, maar hoe ze thuis moeten leren is voor hen vaak onduidelijk. Het belang van het bijhouden van je voortgang en of je de leerstof nog snapt en op tijd bijsturen zijn lastige onderdelen in het leerproces. Soms uit dit zich door stug doorgaan op dezelfde manier, bijvoorbeeld door het boek nog een keer te lezen of het markeren in boeken. Het kan ook voorkomen dat leerlingen opgeven bij een onderdeel (huiswerk) of denken dat ze iets wel kunnen wat ze nog niet volledig beheersen. Op deze poster worden concrete voorbeelden en suggesties gegeven waar leerlingen op kunnen letten tijdens het leren en waar zij kunnen bijsturen. Ook voor docenten geeft deze poster aanknopingspunten om te achterhalen waar een leerling mogelijk vastloopt. 

Poster 4: Evalueren en reflecteren

In een schoolsysteem waar er veel getoetst wordt en er altijd haast lijkt te zijn, is er vaak een drang om altijd maar door te gaan. Door te gaan naar de volgende les, klas, toets, sport of vergadering. Altijd door blijven gaan, heeft echter als nadeel dat je niet terugkijkt naar je bewandelde pad. 

Na een teleurstellend resultaat geven leerlingen vaak opmerkingen als “ik ga meer leren”, “Ik ga er meer tijd in steken”, “ik ga eerder beginnen”, “ik ga vanaf nu altijd mijn huiswerk maken” of “ik ga nu beter opletten”. Hoewel dit allemaal lovenswaardige voornemens zijn, blijft het vaak bij intenties die helaas ook nog wel eens binnen een korte termijn sneuvelen. Leerlingen zien vaak wel wat ze kunnen verbeteren, maar hoe zij dit concreet kunnen doen is vaak een black box voor ze. 

Voor zowel docent als leerling is dus een gedegen evaluatie en reflectie nodig. Deze poster biedt hiervoor richtlijnen door leerlingen en docenten handvatten te geven om te beoordelen of de gestelde doelen zijn behaald, welke onderdelen goed zijn verlopen en of de planning of leerstrategie aangepast moet worden om nieuwe doelen te bereiken.

Poster 5

Deze poster is een uitwerking van het programma voor vwo 5 voor het vak aardrijkskunde. Het is een voorbeeld van hoe een jaarplanning eruit zou kunnen zien. Per periode en per week is het voor leerlingen en docent zichtbaar wat zij leren (leerdoelen) en hoe zij hieraan werken (leerstrategieën). Per week worden inhoudelijke doelen gekoppeld aan vaardigheden voor zelfregulerend leren die in de andere posters aan bod komen.

Voor mij als docent helpt deze poster om bewust met het leerproces bezig te zijn, bijvoorbeeld door niet direct door moet willen gaan na een toetsweek, maar dat ik met de leerlingen moet kijken hoe ze leren. Dit betekent ook de tijd nemen om te reflecteren en evalueren met een leerling die ziek was bij “deze” les. Het geeft voor mij ook inzicht in wat ik voor werkvormen ga kiezen op welk moment in de periode. 

Voor de leerlingen zijn de doelen in een overzicht gevat en het geeft hen handvatten om gedurende een periode terug te kijken en vooruit te kijken. Ken ik de leerdoelen van de vorige les en wat weet ik daar nog van. Voorkennis activeren wordt hierdoor een integraal onderdeel van het leerproces, omdat het ook zichtbaar is in het lokaal. 

Het zou natuurlijk alle betrokkenen tekort doen om te stellen dat deze poster volledig is, maar het is voor mij en de leerlingen, net zoals de andere posters een “conversation starter”.

De vaardighedenposters zijn ontwikkeld door docent Kenneth van der Veere en lector Patrick Sins van het Penta Scala Molenwatering. Voor meer informatie of vragen over dit onderwerp kan contact opgenomen worden met Kenneth van der Veere, Senior docent aardrijkskunde bij het Penta Scala Molenwatering.